همه چیز درباره بارنامه دریایی و انواع آن در حمل و نقل بین المللی

چطور می توان شرایط حمل و توافقات بین فرستنده، گیرنده و شرکت حمل را به صورت رسمی و قابل پیگیری ثبت کرد؟ چه سندی هم برای اثبات مالکیت و هم برای ترخیص کالا از گمرک قابل قبول است؟ بارنامه با همین کارایی تعریف شده است؛ سندی که همه جزئیات حمل را در بر می گیرد و نقش مهمی در بازرسی گمرکی یا پیگیری خسارات احتمالی ایفا می کند. در این مقاله ابتدا درباره این سند توضیح می دهیم و سپس انواع بارنامه دریایی را بررسی می کنیم.

بارنامه دریایی چیست؟

بارنامه دریایی (Bill of Lading یا B/L) سندی رسمی است که توسط شرکت کشتیرانی یا نماینده آن صادر می شود. این سند حاوی اطلاعاتی است که نشان می دهد در حال حاضر چه کالاهایی در کشتی بارگیری شده اند و چگونه قرار است به مقصد منتقل شوند.

بارنامه در سه نسخه صادر می شود: یکی برای فرستنده، یکی برای گیرنده و سومی هم برای خود شرکت. به هر بارنامه هم یک شماره منحصربه فرد اختصاص می دهند تا در طول مسیر قابل پیگیری باشد. اما چرا این سند تا این اندازه مهم است؟

مزایا و کارکرد بارنامه دریایی

وجود بارنامه دریایی چند مزیت و کارکرد به همراه دارد:

اثبات حمل کالا: بارنامه گواهی می دهد که کالاها تحویل گرفته شده و در کشتی بارگیری شده اند.
سند مالکیت کالا: دارنده بارنامه، مالک کالا به حساب می آید و می تواند آن را در مقصد تحویل بگیرد یا حتی مالکیت آن را به شخص دیگری انتقال دهد.
توافق نامه حمل و نقل: بارنامه حکم قرارداد بین فرستنده و شرکت حمل و نقل را دارد. در صورت بروز اختلاف یا تخلف از شرایط توافق شده، می توان از آن به عنوان سند حقوقی استفاده کرد.
مبنای ترخیص کالا در گمرک: مأموران گمرک برای بازرسی و ترخیص کالاها به اطلاعات مندرج در بارنامه استناد می کنند و فقط در صورت تطابق اطلاعات، مجوز ترخیص صادر می شود.

بارنامه دریایی شامل چه اطلاعاتی است؟

بارنامه دریایی اطلاعات دقیق و جامعی را درباره محموله، مسیر حمل و توافق حاصله بین طرفین درگیر در حمل و نقل در بر می گیرد. موارد زیر از مهم ترین اطلاعاتی هستند که در این سند ثبت می شوند:

نام، آدرس و مشخصات فرستنده و گیرنده؛
نام شرکت حمل و نقل و کشتی حمل کننده؛
بندر بارگیری در مبدأ و بندر تخلیه کالا؛
شرح کالا شامل نوع، تعداد، وزن، ابعاد، بسته بندی و دیگر جزئیات مربوط به آن؛
نوع حمل و نقل به صورت کانتینری، فله ای یا به شکل دیگر؛
شماره کانتینر یا پالت برای شناسایی دقیق محموله (در حمل کانتینری)؛
شرایط حمل مثل مانند FOB ،CIF یا دیگر قراردادهای اینکوترمز؛
شرایط پرداخت اطلاعات مربوط به پرداخت هزینه حمل؛
و امضای نماینده کشتیرانی برای اعتبار رسمی سند.

انواع بارنامه دریایی

بارنامه دریایی یک شکل ثابت ندارد و بسته به شرایط حمل و نوع معامله، در قالب های مختلفی صادر می شود. برای اینکه بتوانیم ریسک های معامله را بهتر مدیریت کنیم و در فرایند ترخیص یا انتقال مالکیت با مشکل مواجه نشویم، باید با انواع این بارنامه آشنا باشیم.

1) بارنامه مستقیم (Straight Bill of Lading)

اگر کالا یا کانتینر تنها با یک کشتی به طور مستقیم از مبدأ تا مقصد برود، برای آن بارنامه مستقیم صادر می شود.

2) بارنامه چارتر (Charter Party Bill of Lading)

گاهی فرستنده یا بازرگان کل ظرفیت یک کشتی را دربست اجاره می کند. در این صورت، کشتی در خدمت یک شخص قرار می گیرد و اجازه ندارد از شخص یا شرکت دیگری بار بپذیرد. به این روش، حمل «چارتری» یا «اجاره ای» گفته می شود و سندی که برای آن صادر می شود، بارنامه چارتری نام دارد.

3) بارنامه دریایی سراسری (Through Bill of Lading)

بارنامه سراسری برای حمل و نقل هایی صادر می شود که در آن ها بیش از یک نوع وسیله نقلیه مورد استفاده قرار می گیرد. درواقع، در این روش کالا با ترکیبی از کشتی، کامیون، قطار یا هواپیما در طول مسیر جابه جا می شود. با اینکه وسایل نقلیه تغییر می کنند، اما فقط یک بارنامه برای کل مسیر صادر می شود تا پیگیری محموله راحت تر صورت گیرد و دیگر به اسناد متعدد نیازی نباشد.

4) بارنامه سرویس های منظم دریایی (Liner Bill of Lading)

برخی کشتی ها در مسیرهایی مشخص و طبق یک برنامه زمانی ثابت حرکت می کنند. این کشتی ها را کشتی های سرویس منظم می نامند و برای مواقعی مناسب هستند که نمی خواهیم با تغییر مسیر، توقف های طولانی مدت یا تأخیرهای غیرمنتظره مواجه شویم. برای جابه جایی کالا با این کشتی ها، بارنامه سرویس های منظم دریایی صادر می شود.

5) بارنامه قابل معامله یا بارنامه به حواله کرد (Negotiable Bill of Lading)

این بارنامه را می توان به شخص ثالث منتقل کرد. درواقع، دارنده بارنامه می تواند مالکیت کالا را با پشت نویسی کردن این سند به شخصی دیگر واگذار کند.

از این نوع بارنامه به طور معمول در معاملات بین المللی استفاده می شود، به ویژه زمانی که فروشنده و خریدار در 2 کشور مختلف هستند و قرار است کالا در ازای پرداخت وجه به خریدار منتقل شود. در این حالت، بارنامه نقش ابزاری برای کنترل بر مالکیت کالا را بازی می کند و تا زمانی که پرداخت انجام نشود، مالکیت کالا به خریدار منتقل نخواهد شد.

6) بارنامه غیرقابل معامله (Non-negotiable Bill of Lading)

سندی است که قابل انتقال به شخص دیگری نیست؛ یعنی فقط شخصی که نامش در بارنامه ذکر شده است می تواند کالا را تحویل بگیرد.

7) بارنامه حمل مرکب یا فیاتا (FIATA Bill of Lading)

بارنامه فیاتا یا FBL در حمل و نقل های چندوجهی یا مرکب استفاده می شود؛ یعنی زمانی که کالا با ترکیبی از کشتی، کامیون، قطار یا هواپیما از مبدأ به مقصد حمل می شود.

این سند فقط توسط شرکت هایی صادر می شود که عضو فیاتا (FIATA) باشند؛ فدراسیونی بین المللی که استانداردهای مشخصی برای صدور اسناد حمل و نقل تدوین کرده است. از طرفی، برخلاف بارنامه سراسری قابل معامله است و سند مالکیت کالا به حساب می آید.

8) بارنامه تمیز (Clean Bill Of Lading)

بارنامه تمیز وقتی صادر می شود که شرکت حمل و نقل بدون بررسی سلامت فیزیکی کالا مسئولیت حمل آن را می پذیرد. در این بارنامه هیچ توضیح یا قیدی درباره سالم یا خراب بودن کالا درج نمی شود و شرکت حمل و نقل هم اساساً هیچ تضمینی بابت سالم رسیدن کالا به فرستنده یا گیرنده نمی دهد.

9) بارنامه غیرتمیز (Claused Bill of Lading)

برعکس حالت پیش، شرکت حمل و نقل هنگام تحویل گرفتن کالا وضعیت ظاهری آن را به طور کامل بررسی می کند. اگر بار دچار آسیب دیدگی، نقص در بسته بندی یا هر ایراد ظاهری دیگری باشد، موضوع را در بارنامه ثبت می کنند تا هنگام تحویل مشکلی ایجاد نشود. در این حالت، به سند بارنامه، غیرتمیز یا غیرمخدوش می گویند.

10) بارنامه ترانشیپ (Transshipment Bill of Lading)

بارنامه ترانشیپ نشان می دهد که کالا در طول مسیر حمل از یک کشتی به کشتی دیگر منتقل می شود. این جابه جایی معمولاً در یک بندر میانی یا واسط اتفاق می افتد؛ زمانی که مسیر مستقیمی از مبدأ تا مقصد وجود ندارد یا به دلیل تحریم، امکان ارسال مستقیم فراهم نیست.

در تنظیم بارنامه اشتباه نکنیم

اگر اطلاعات درج شده در انواع بارنامه دریایی ناقص یا نادرست باشد، ترخیص کالا در گمرک ممکن است با تأخیر یا حتی توقف مواجه شود و دردسرهای حقوقی برای صاحب کالا ایجاد کند. به همین دلیل، باید در تنظیم این سند دقت زیادی به خرج داد و بهتر است این کار را به یک شرکت معتبر و باتجربه بسپاریم.

ما در فرین ساحل اروند از اهمیت این موضوع آگاه هستیم و با تکیه بر تجربه و دانش تخصصی خود در حمل و نقل دریایی، این اطمینان را به شما می دهیم که بارنامه و سایر اسناد حمل، به درستی و با نهایت دقت تنظیم خواهند شد؛ به این ترتیب هیچ دغدغه ای در مسیر ترخیص یا تحویل کالا نخواهید داشت.