همه چیز درباره انواع کشتی در حمل دریایی؛ از نفتکش تا کانتینری
هر روز میلیون ها تن کالا در سطح جهانی جابه جا می شوند و این جابه جایی ها با کمک کشتی هایی انجام می گیرد که هر یک برای کار خاصی طراحی شده اند. با وجود این تنوع، سوال اینجاست که برای حمل مرسوله ها باید به کدام نوع کشتی مراجعه کرد؟
در این مطلب قصد داریم شما را با انواع کشتی های باری در حمل و نقل دریایی آشنا کنیم تا با شناخت بهتری تصمیم بگیرید.
انواع کشتی های حمل دریایی
ناوگان حمل و نقل دریایی شامل کشتی های متنوعی است. هر کدام از این کشتی ها با ویژگی های فنی و بدنه خاص خود طراحی شده اند و برای انتقال نوع خاصی از کالا مناسب هستند. در زیر به برخی از رایج ترین این کشتی ها اشاره می کنیم:
1) کشتی کانتینربر (Container Vessel)
کشتی های کانتینربر را می توان مهم ترین بخش حمل و نقل دریایی دانست. این کشتی ها به طور خاص برای جابه جایی کانتینرها (محفظه های فلزی که بار را داخل آن ها قرار می دهند و به صورت منظم در کشتی چیده می شوند) ساخته شده اند.
استفاده از کانتینر سب شده تا فرایند بارگیری، تخلیه، جابه جایی و حتی انبارکردن کالا راحت تر و ایمن تر از قبل انجام شود. این محفظه ها در انواع مختلفی تولید می شوند؛ از انواع یخچال دار و فلت رک گرفته تا کانتینرهای تانکری مخصوص مایعات. این تنوع باعث شده تا انواع مختلف کالاها به سادگی با کشتی های کانتینری جابه جا شوند.
اما هر کشتی کانتینری چه تعداد کانتینر را در خود جای می دهد؟ ظرفیت این کشتی ها با واحد TEU اندازه گیری می شود که معادل یک کانتینر ۲۰ فوتی است. بر اساس این ظرفیت و نوع مسیر دریایی و زیرساخت بندر، کشتی های کانتینری به چند دسته تقسیم می شوند:
Feeder
این کشتی ها بار را بین بنادر محلی و بنادر اصلی جابه جا می کنند. ابعاد کوچکی دارند و معمولاً ظرفیت آن ها تا ۳ هزار TEU است.
Panamax
کشتی های پانامکس ظرفیت های حدود ۳ تا ۵ هزار TEU دارند و با توجه به محدودیت های ابعادی کانال پاناما طراحی شده اند. این کشتی ها غالباً در مسیرهایی که از کانال پاناما عبور می کنند، استفاده می شوند.
PostPanamax
این کشتی ها ظرفیت بین ۵ تا ۱۰ هزار TEU را دارند و ابعاد بزرگ تری نسبت به استانداردهای کانال پاناما دارند. به همین خاطر بیشتر در بنادر عمیق تر و مجهزتر به کار می روند.
Ultra Large Container Ships
کشتی های اولترا، غول پیکرهایی با ظرفیتی بالای ۱۴ هزار TEU هستند و برخی حتی ظرفیت های تا ۲۴ هزار TEU دارند. این کشتی ها برای مسیرهای بین قاره ای طراحی شده اند و فقط در بنادری با تجهیزات پیشرفته و عمق مناسب می توانند پهلو بگیرند.
2) کشتی فله بر خشک
کشتی فله بر خشک یکی از مهم ترین نوع کشتی ها برای حمل و نقل دریایی است. این کشتی ها برای جابه جایی محموله های خشک و فله ای مانند گندم، ذرت، برنج، زغال سنگ، سنگ آهن، بوکسیت، سیمان و کودهای معدنی کاربرد دارند. این اقلام بدون بسته بندی، در مخازن بزرگ و ضدآب که در بدنه کشتی تعبیه شده اند، بارگیری و تخلیه می شوند. برای انجام این عملیات هم معمولاً از تسمه نقاله، جرثقیل های قاشقی یا سیستم های مکنده استفاده می شود.
کشتی های فله بر خشک در اندازه ها و ظرفیت های مختلف ساخته می شوند:
Handysize
کشتی های هندی سایز دارای ظرفیت کمتری از ۴۰ هزار تن هستند. به خاطر اندازه کوچکشان، می توانند به بندرهای کوچکتر و کم عمق وارد شوند و به همین خاطر بیشتر برای حمل و نقل های منطقه ای یا مسیرهای خاص به کار می روند.
Panamax
کشتی های پانامکس ظرفیتی بین ۶۰ تا ۸۰ هزار تن دارند و به گونه ای طراحی شده اند که از کانال پاناما عبور کنند.
Capesize
کشتی های کاپسایز با ظرفیت بالای ۱۰۰ هزار تن، از بزرگ ترین نوع کشتی های فله بر به شمار می روند. به دلیل اندازه بزرگشان، نمی توانند از کانال پاناما یا سوئز عبور کنند و فقط در مسیرهای دریایی آزاد و طولانی مانند مسیر دماغه امید نیک فعالیت می کنند.
3) کشتی تانکری
کشتی های تانکری برای حمل مایعات و گازها بسیار مناسبند و بسته به نوع محموله و طراحی مخازنشان به سه دسته تقسیم می شوند:
کشتی نفتکش
این تانکرها برای حمل نفت خام و فراورده های نفتی استفاده می شوند و معمولاً ظرفیت بسیار بالایی دارند. بسیاری از آنها به سیستم گاز بی اثر (inert gas) مجهز هستند تا خطر آتش سوزی و انفجار را کاهش دهند. این سیستم با تزریق گازهای بی اثر مثل نیتروژن به فضای خالی مخازن، غلظت اکسیژن را پایین می آورد و از اشتعال بخارات قابل احتراق جلوگیری می کند.
کشتی گازکش
این تانکرها مخصوصا برای جابه جایی گاز طبیعی مایع (LNG) و گاز مایع نفتی (LPG) طراحی شده اند. مخازن دوجداره و مقاوم آنها مانع از وقوع حوادث ناشی از نشتی و شکستگی می شوند و با حفظ فشار و دما، از تغییر حالت گاز جلوگیری می کنند.
کشتی های شیمیایی
این نوع کشتی ها برای جابجایی مایعات شیمیایی یا خوراکی مانند روغن های گیاهی طراحی شده اند. آنها معمولاً دارای چند مخزن مستقل هستند که به طور عمده از استیل ضدزنگ ساخته شده اند. برای جلوگیری از واکنش یا اختلاط مواد مختلف، هر ماده در مخزن مخصوص به خود نگهداری می شود.
این تانکرها در سه دسته Type1، Type2 و Type3 بر اساس ایمنی مخازن طبقه بندی می شوند. Type1 بیشترین سطح ایمنی را دارد و برای مواردی که خطر بالایی دارند، به کار می رود، در حالی که Type3 مناسب مواد با خطر پایین تر است.
4) کشتی یخچالی (Reefer Vessel)
کشتی های یخچالی به طور خاص برای حمل کالاهای فاسدشدنی و حساس به دما طراحی شده اند. این کشتی ها به سیستم های سرمایشی یکپارچه مجهز هستند و قادرند دما را به طور مستقل در هر بخش از محفظه ها کنترل و پایدار نگه دارند. این عملکرد در حمل میوه های تازه، سبزیجات، گوشت، لبنیات، دارو و محصولات دریایی بسیار مهم است، زیرا برای حفظ کیفیت این کالاها نیاز به دمای دقیق و پایدار دارند.
البته با ورود کانتینرهای یخچالی به بازار، استفاده از این کشتی ها کمتر شده است. اکنون بیشتر برای محموله هایی که نیاز به دقت بسیار در دما دارند، به سراغ این کشتی ها می روند. بعضی مدل های آنها همچنین قابلیت رصد مداوم دما و هشدار در صورت ایجاد اختلال را دارند.
5) کشتی بریک بالک (Breakbulk Vessel)
برخی بارها ابعادی نامنظم و سنگین دارند و نمی توان آنها را به راحتی در کانتینرها جا داد. همچنین، این بارها به شکل فله ای نیستند که بتوان آنها را با کشتی های باری معمولی جابه جا کرد. در چنین مواردی، کشتی های بریک بالک به کمک می آیند.
کالاهایی مانند ماشین آلات صنعتی، تجهیزات نیروگاهی، توربین ها، شمش های فولاد، چوب خام، آرد، شکر یا سیمان به صورت کیسه ای، جعبه ای، پالت، رول یا بشکه بسته بندی می شوند و سپس به طور منظم در عرشه و انبارهای کشتی قرار می گیرند تا به مقصد منتقل شوند.
این کشتی ها معمولاً به جرثقیل های داخلی یا تجهیزات مخصوص حمل بارهای سنگین تجهیز شده اند. به همین دلیل، حتی در بنادر با تجهیزات کم، می توانند بارگیری و تخلیه انجام دهند. این ویژگی باعث شده بریک بالک یکی از گزینه های اولیه برای حمل و نقل پروژه ای یا ارسال بار به مناطق بدون امکانات باشد.
6) کشتی رورو (RoRo Vessel)
کشتی های رورو برای جابه جایی وسایل نقلیه چرخ دار مانند خودرو و واگن های قطار طراحی شده اند. عرشه این کشتی ها معمولاً چند طبقه و مسطح است و طراحی داخلی آن ها شبیه پارکینگ چند طبقه می باشد.
برخلاف بسیاری از کشتی های باری که برای بارگیری به جرثقیل نیاز دارند، در کشتی های رورو، وسایل نقلیه می توانند به سادگی از طریق رمپ وارد عرشه شوند یا خارج شوند؛ این یعنی بارگیری و تخلیه سریع و آسان انجام می شود و نیازی به تجهیزات پیچیده یا نیروی کار زیادی نیست.
کشتی های RoRo نیز بر اساس نوع محموله و کاربرد به چند دسته تقسیم می شوند:
- PCC (Pure Car Carrier): این کشتی ها صرفاً برای حمل خودروهای سواری ساخته شده اند و فضایی برای بار یا مسافر ندارند. آن ها دارای طبقات متعدد با ارتفاع ثابت هستند و معمولاً در مسیرهای بین المللی برای حمل خودرو به کار می روند.
- PCTC (Pure Car and Truck Carrier): این کشتی ها طبقات متحرکی دارند و علاوه بر خودروهای سواری، می توانند کامیون ها، اتوبوس ها و سایر وسایل نقلیه سنگین را هم حمل کنند.
- RoPax (Rollon/Rolloff + Passenger): روپکس ها توانایی حمل وسایل نقلیه و مسافر را دارند و برای هرکدام یک بخش مجزا در نظر گرفته شده است. این کشتی ها معمولاً در مسیرهای کوتاه و بین بنادر پرتردد فعالیت می کنند.
- ConRo (Container + RoRo): این کشتی ها چندمنظوره هستند؛ بخشی از آن به بارگیری کانتینر و بخش دیگر به حمل وسایل نقلیه اختصاص یافته است. این نوع کشتی بیشتر در مسیرهایی با بار ترکیبی به کار می رود که نیاز به استفاده بهینه از فضا دارند.
7) کشتی جمل دریایی چند منظوره
همان طور که از اسمش پیداست، این کشتی برای حمل انواع مختلف کالا طراحی شده. با توجه به نوع بار، فضاهای مخصوصی در آن تعبیه شده و می تواند به طور هم زمان محموله هایی با انواع کانتینری، فله ای، بریک بالک و حتی بارهای سنگین یا حجیم را جابه جا کند.
کشتی های چندمنظوره معمولاً در مسیرهایی فعالیت می کنند که بارها متنوع هستند یا دسترسی به زیرساخت های بندری محدود است؛ به همین خاطر در مسیرهای منطقه ای یا بنادر کمتر توسعه یافته کاربرد زیادی دارند. این نوع کشتی ها برای شرکت هایی که نیاز به حمل بارهای ترکیبی دارند، انتخاب مناسبی هستند چون نمی خواهند برای هر نوع محموله کشتی جداگانه کرایه کنند.
8) دوبه یا بارج
دوبه یا بارج ها شناورانی هستند که موتوری ندارند و با کمک یدک کش ها حرکت می کنند. این شناورها معمولاً کف صاف و دیواره های کوتاهی دارند و برای جابه جایی بارهای سنگین یا حجیم در مسیرهای کوتاه دریایی یا رودخانه ای استفاده می شوند. دوبه ها بیشتر در بنادر یا مناطق ساحلی کاربرد دارند که به انتقال حجم زیادی از کالا نیاز است.
9) کشتی های دام بر
کشتی های دام بر به طور خاص برای حمل حیوانات زنده مثل گاو، گوسفند و اسب طراحی شده اند. داخل این کشتی ها بخش های جداگانه ای برای نگهداری دام ها وجود دارد تا در طول سفر آسیبی نبیند. این کشتی ها دارای سیستم تهویه مناسب، آب رسانی و غذا دهی خودکار و همچنین کف ضد لغزش هستند. به همین دلیل، حیوانات در طول مسیر راحت تر هستند و فشار کمتری را متحمل می شوند.
انتخاب هوشمندانه با همکاری فرین ساحل اروند
انواع کشتی باری در حمل و نقل دریایی را معرفی کردیم و دیدیم که هریک چه امکاناتی دارند، در چه مسیرهایی قابل استفاده هستند و اصلاً چه نوع کالاهایی را می توان با آن ها جابه جا کرد. مسلماً برای انتخاب درست باید شرایط محموله، مسیر و بودجه ای را که در اختیار داریم، به دقت بسنجیم.
در این زمینه می توانیم از کارشناسان فرین ساحل اروند هم مشاوره تخصصی بگیریم. آن ها متناسب با نیاز ما راهکارهای به صرفه و بهینه ای ارائه می دهند.
